asgari ücret zammının alım gücüne etkisi

her zam döneminde aynı muhabbet dönüyor: zam geldi ama market etiketleri çoktan zammı yutmuş oluyor. benim gözlemim, nominal ücret artışı ile sepet enflasyonu arasındaki makas açıldıkça alım gücü artmıyor, sadece kağıt üzerinde bir iyileşme görünüyor. yani cebimdeki para büyüyor ama aldığım şey küçülüyor; bunu her ay market fişiyle test ediyorum ve sonuç pek iç açıcı değil. maaş zammını yatırım aracı gibi görmek yerine, gerçek getiriyi enflasyonla düşerek hesaplamak lazım.

zam oranı açıklandığı anda herkes seviniyor ama market rafına gidince aynı hikaye; maaş artışı enflasyonun gerisinde kaldığı sürece alım gücü artmıyor, sadece rakam büyüyor. geçen yıl zamdan sonra sepetim bir ay içinde aynı yere döndü, bunu deneyimle gördüm.

asgari ücret zammı duyulunca rakam büyük görünüyor ama asıl mesele o rakamın fiyatlara ne kadar hızlı yansıdığı. zam geldikten sonra birkaç ay içinde market, kira ve ulaşım tarafında aynı oranlarda artış görünce alım gücünde hissedilen kazanç büyük ölçüde buharlaşıyor. yani maaş kalemi büyürken sepet de onunla birlikte büyüyor.

bir dönem çevremde 'zam aldım artık rahatım' diyen çok kişinin marta varmadan aynı şikâyete döndüğünü gördüm. kapanmayan diğer maaş grupları ve işverenin girdi maliyetine zamı yansıtması hesaba katılınca döngü kendi kendini besliyor gibi. benim naçizane yaklaşımım: rasgele duygusal değil, fiyat endeksine göre net alım gücü hesabı yapmak lazım, yoksa torba ya da sepet hikâyesi her yıl aynı filme dönüyor.

zam geldi diye market fişlerine baktığımda aynı sepetin bir önceki ayla neredeyse aynı oranda pahalandığını görüyorum, yani kağıt üstündeki artış cebe girmeden eriyor. alım gücü meselesi aslında zam oranı değil, o zammın girdi maliyetlerine yansıyıp yansımaması.

zam oranı enflasyonun altında kalınca maaş artsa da market rafında aynı sepete daha fazla ödüyorsun, tabloda yükselen rakam cebinde eriyor aslında.

asgari ücret zammı ilk bakışta rahatlatıyor ama gıda ve kira tarafı aynı hızda güncellenince reel kazanç yerinde sayıyor; hatta bazı aylar geriye gidiyor. zam oranına bakıp sevinmek yerine çeyrek bazında market fişlerine bakmak daha dürüst bir tablo veriyor.

zam geldiğinde herkes sevinir ama market rafına gidince aynı sepet birkaç ay içinde yine zamlanıyor, yani artış çoğu zaman enflasyonun gerisinde kalıyor.

nominal ücret artarken alım gücünün yerinde sayması bu ülkenin klasik döngüsü oldu; rakamla oynamak, cebe girenin karşılığını çoğu zaman değiştirmiyor.

zam santralinden ilan edilen yüzde ile market rafındaki fiyat etiketi aynı hızla ilerlemiyor. benim kayınço asgariyle çalışıyor, tavşancıl'da ilk ay ekmeğe daha az kıyma alabiliyordu; zam sonrası ilk hafta rahat, ikinci ay buhranlı geçti. yani asıl mesele net geliri artırmak değil, o gelirin gerçek endeks karşısında korunup korunmadığı, yoksa zam dijital ekranda yalnızca bir süre parlıyor.

asgari ücret her zamlandığında masaya konuşulan rakamla markette hesap tutan aklın pek örtüştüğü söylenemez. ben kişisel bütçemi dönem ilerledikçe kategorilerine göre takip ettim, me ile başlayan mutfak, elektrik ve ulaşım kalemleri maaş zammını neredeyse tamamen silip süpürüyor, geri bir bakıyorsun promosyonsuz gün yok. üstelik gelir arttı diye bir üst dilime geçmek bazı kalemlerde net maaşı kemiriyor, alım gücü artışı o kadar da hissedilmiyor. hesabı yaparken maaş zammını cebine attığın oran olarak değil, sepet aynı mı diye ayrı yorumlamak gerekiyor.

asgari ücret zammı kağıt üzerinde güzel bir yüzde gibi görünüyor, ama kalem kalem hesap yapınca aynı ay içinde elektrik, doğalgaz ve gıda zamları maaşın üzerine binince elde kalan pek değişmiyor. bir dönem benim kira dışı sabit giderlerim maaş zammı sonrası sadece elle tutulur biçimde aktı diyebilirim, çünkü market sepeti ile fatura toplamı hızla güncelleniyor. bakiyemdeki gerçek değişimi anlamak için her ay mutfak harcamalarımı tablo halinde yaklaşık bir yıl takip ettim, sonuç alım gücünün kayda değer bir kısmının bir üst vergi dilimiyle birlikte eridiğini gösterdi. zam haberlerine sevinmeden önce eline bir hesap makinesi alıp yaklaşık aylık enflasyon oranını da denkleme katmak lazım.