bist 100 ün uzun vadeli getirisi

enflasyonu düşünce hisse getirisi hep ortada kalıyor, mevduatla kıyaslayınca kimse haklı çıkmıyor. on yıl tuttup reel olarak ne kazandığımı hesaplayınca moralim bozuldu, o yüzden artık endeks yerine temettü verimine bakıyorum.

usd bazında baktığımda uzun vadeli getiri grafiği hiç kimsenin anlattığı kadar muhteşem durmuyor; endeks yıllarca aynı yerde sallanırken enflasyon sessizce portföyü eksiltmiş olabiliyor.

o yüzden 'uzun vade her şeyi kurtarır' deyip temettü ve maliyet artışını es geçersek fotokopi çıkarmış oluruz, en doğrusu dolar ve enflasyon düzeltmesini masaya koyup o tabloya öyle bakmak.

bist 100'ü on yıl elde tutan biri enflasyonu çıkarınca yine bir şey kazanmış ama dolar bazında bakınca tablo hiç o kadar parlak değil. endeksin kendisi bir şirket gibi yönetilmiyor, giren çıkan yüzünden uzun vade getirisi bazen sanılandan düşük kalıyor. yine de temettüyü ve bedelsizi hesaba katınca mevduatın kuru faizine beş basıyor en azından kağıt üstünde. o yüzden endekse küsmek yerine maliyetine ve sabrına bakmak lazım, yoksa yirmi yıl önceki grafiği ssd'de ziyan ediyorsun.

endeksi on yıllık pencerede tutan biri, mevduatı çoğu dönemde katlamış ama 2018 sonrası enflasyona yenildiği seneler de oldu. dolar bazında bakınca tablo daha acı, yine de temettüyü de katınca kümülatif uzun vade fena değil.

on yıllık bist 100 getirisini dolara vurup enflasyonla kıyaslayınca insan biraz sessizleşiyor, tl bazında uçuyor görünürken.

o yüzden endekse bakarken getiriyi mutlaka bir de enflasyon kalemine bölmek lazım.

bist 100'ün uzun vadeli getirisi konuşulurken nominal rakama bakıp sevinmek klasik bir hata. son 10-15 yılda endeks kağıt üzerinde kat kat artmış görünse de aynı dönemde enflasyon ve dolar kuru da yerinde saymadı. dolar bazında bakınca tablo epey farklı bir yere oturuyor, hatta bazı dönemlerde reel getiri negatife düşüyor.

bunu söyleyince hemen 'ama temettüler dahil değil' itirazı geliyor, temettü ve kira geliri eklenince bir miktar telefi ediyor ama reel olarak hâlâ diğer gelişmekte olan piyasalardan kopup kalıyor. endeksin uzun vadede ciddi bir getiri fakiri olduğu kabulüm. tek teselli, tepeden girmeyip düzenli ortalama yapan yatırımcının durumu bir nebze daha iyi.

bist 100'ün uzun vadeli getirisi konuşulurken en çok atlanan şey enflasyonun gizli etkisi oluyor. geçmiş getiri tablolarına bakınca rakamlar göz kamaştırıcı gelebilir ama o rakamları bugünün alım gücüne çevirmeye kalkınca ortaya daha mütevazı bir tablo çıkıyor. yine de borsada sabırlı olan, hele düzenli alım yapıp temettüleri de hesaba katan bir yatırımcının, mevduat faizinden ciddi anlamda geri kaldığını söylemek haksızlık olur.

asıl mesele, beş on yıl hisse senedi taşımaya dayanabilmek. düşüş dönemlerinde panikleyip satan biri için uzun vadeli getiri kavramı kâğıt üstünde kalıyor. şahsen ben endeksin uzun vadede kazandırdığını düşünüyorum ama bu getirinin garantisi yok ve herkesin risk profiline göre aynı pay vermeyeceği de aşikâr.

bist 100'ün uzun vadeli getirisine bakarken iki yanlış yaygın: birincisi ham fiyat endeksiyle bakıp 'çok düşük, bitmiş' demek; ikincisi getiri endeksini alıp 'işte bundan ara şeker' demek. ortada temettü, bedelsiz sermaye artırımları ve enflasyon hayli ciddi oynaşıyor. en azından 5-10 yıllık getiri endeksine bakmadan yorum yapmak kumara benziyor; tl getirisini de usd bazıyla kıyaslamadan 'geçmiş' ya da 'kalmış' diyemiyorsun.

sahadan not: enflasyonu düşünce dibi gören dönemler oldu ama adı hep 'geçmişte beş yıl beş lira hancere gitmiş' diye sanılıyor. gıdıklayan gerçek şu: pik seviyelerinden alıp panikle satarsan neresi dediğinin önemi yok, terste kalırsın. kaldıraç yakıp dibi tutmaya çalışmak apayrı bir hikaye zaten. bence en sağlıklı yöntem endeks getirisini temettü getirisiyle ayırıp okumak, ondan sonra kendi zaman eksenine oturtmak. böyle yapınca rakamlar ağır değil,

enflasyonu hesaba katınca 'uzun vade' kavramı bizde biraz farklı bir yere evriliyor, nominal getiriye bakan arkadaşlar muhtemelen çok mutlu ama reel tarafta durum aynı değil.

yine de temettü hesaba katıldığında çoğu zaman tahvilin ve altının getirisini geride bıraktığı dönemler olduğunu görmek insanı sakinleştiriyor.

şu endeksin uzun vadeli grafiğine bakınca insan ister istemez 'ben neden hâlâ tek tek hisse seçmeye çalışıyorum' diyor. enflasyonla beraber düşününce nominal getiri hepimizi kral yapıyor ama reel tarafta iş ler değişiyor tabii. yine de düzenli ve sabırlı biriktiren için endeks makul bir yol arkadaşı gibi duruyor. sadece üç beş yılda köşe dönmeyi beklemeyin, o iş başka bir hikaye.