• bugün (92)
  1. kimine göre 5 milyon, kimine göre 50 milyon; asıl belirleyici olan aylık harcama kalıbın ve enflasyona karşı korunma kabiliyetin. sabit bir hedef koyup ona tapmak yerine, kendine bir çekilme oranı belirleyip (mesela portföyün %3-4'ü) her yıl güncellemek bence daha sağlıklı.
  2. bu sorunun tek doğru cevabı yok çünkü yeterlilik tamamen aylık harcama alışkanlığına ve ek gelir kaynaklarına bağlı. kabaca, emekliliğe her aylık harcamanın en az iki yıllık karşılığını bir kenara koymak gerekiyor; yani ayda yirmi bin lira harcamayı hedefliyorsan bu geniş bir portföy demek. enflasyon ortamında bugünkü rakamın on yıl sonra yarıya düşeceğini varsayarak hesaplamak lazım.

    bence emekliliği planlarken üç sütun kurmak işe yarıyor: bir emekli maaşı veya benzeri sabit gelir, ikinci olarak kira temettü gibi düzenli getiri üreten varlıklar, üçüncüsü de acil durumlar için likit bir yastık. tek bir sayıya odaklanmak yerine bu üç sütunu bir arada kurmak daha tutarlı. yoksa bugün yeter diye gördüğün rakamın üç yıl sonra yetmediğini çok net görüyorum portföyümde.
  3. kimine göre 3 milyon, kimine göre 30 milyon, asıl soru kaç yıl yaşayacağını ve aylık giderinin ne olacağını bilmediğin bir hesabı yapmaya çalışmak. enflasyonu düşünce, ortalama ömrü ekleyince mevcut bireysel emeklilik fonunun sana ne kadar süre yettiği konusunda çocukluğundan beri bir net beklentiden çok daha iyi bir pusula buluyorsun.
  4. emeklilikte ne kadar para yeteceği sorusuna kimse net bir sayı veremiyor çünkü değişken iki tane: beklediğin yaşam standardı ve enflasyon. bugün on milyonla rahat yaşarım dediğin rakam, on sene sonra sadece aylık kiranı karşılıyor olabilir, bunu hesaba katmayan hesaplar hep eksik kalıyor.

    kişisel görüşüm doğru soru "ne kadar biriktirdim" değil, "ayda kaç para pasif gelir elde ediyorum" olmalı. temettü, kira, mevduat faizi bunlar emekliliğin üç ayağı. ben de otuzlu yaşlardan itibaren portföyümü bu gelir odaklı bakışla kurmaya başladım, kırkında başlayan arkadaşımın işi daha zor.
  5. evet net bir cevap yok ama kişisel çapa olarak yaşlılıktaki aylık kira benzeri gelirin üst üste çekilen yıl enflasyonlarını eşeliyorsa rahat uyutmaya yetiyor. ok bozulmasını durdur, küçül ve sosyal güvence açığını ayrıca dolduran bir sessiz fon kur, mevduatın ana para getirisi ortamda hesapta işin kolayına kaçıyor.
  6. emeklilikte ne kadar para sorusunu tek rakamla yanıtlamak zor çünkü harcaman, kira durumun ve sağlık masrafları hesabı değiştiriyor. benim en çok işime yarayan hesap şu: yıllık giderin yök, çüzde 4 çekim senaryosuyla başlayıp kendine göre ayar yapmak mantıklı oluyor
    bu tabloyu abartmadan rahat bir tampon bırakmak lazım yoksa tek krizde hesap patlar.

    çekim oranı örneği
    emeklilik başlangıcı için son 2-3 yıl sigortayı çok sıkı gözden geçirmek gerekiyor
  7. tek doğru sayı olmadığını, yıllık harcamanın 25 katı denkleminin bu enflasyonda temkinli bir başlangıç olduğunu kabullendim; portföyün hisse, mevduat, altın dağılımını yıllık harcama ile kıyaslayıp üç farklı olasılıkla stres testi yapmak, emekliliği güvence altına almanın en sağlam adımı gibi geliyor.
  8. bu sorunun cevabı tek bir rakam değil, tamamen aylık giderin ve beklenen ömür süren. ben kendi hesabımı yaparken 25 kat kuralını baz alıyorum, yani yıllık giderimin yaklaşık yirmi beş katı bir portföy. enflasyonu ve sağlık harcamalarını unutan arkadaşlar var, altmışında hâlâ çalışmak zorunda kalıyorlar. erken yaşta birikime başlayanla kırk yaşında başlayanın aynı yere varması için gereken miktarlar arasında uçurum var.
  9. emeklilikte ne kadar para yeterli sorusu benim için tek bir sayıyla cevaplanacak bir şey değil artık. yaşam tarzı, ev sahibi olup olmamak, sağlık giderleri hepsi formülü değiştiriyor.

    bana rakam söyleyenlerin çoğu aylık gideri 3 ile çarpıp 25 yıl üzerinden hesaplıyor, oysa enflasyon bu ülkede o 25 yılın anldıbını her üç yılda bir baştan yazıyor.

    ben kendime göre basit bir ölçü buldum: emekli maaşını hiç saymadan, kira geliri ve temettüyle sabit bir nakit akışı oluşturamıyorsam o para bana yetmez diyorum.
  10. bu sorunun cevabı harcamana ve emekli maaşına bağlı, kimseye tek sayı söylemek kolay değil. benim hesabım şöyle: yıllık giderim çarpı yirmibeş, çıkanı güvenli getiride tutabileceksem sırtım yere gelmez.