finansal okuryazarlığın okulda öğretilmemesi

lisede trigonometriden sonsuz seriler türetiyoruz ama bir tane dersin adı 'kira getirisi ne demek, kredi kartı asgari tutar nasıl tuzağa çevirir' olmadı hiç, sınav iyi olup bitiyor.

sonra insanlar öğreniyor tabii, genelde mevduat üstü bir dolandırıcı whatsapp grubunda üç hektara uçmuş tohumlarla; kanun yapanlar da bütçe mürekkebini dökmüş bir tatlı sıcak para tanımında anlaşamıyor.

okulda bana integral öğrettiler de faiz nasıl işliyor, enflasyon neden olur, kredi kartı borcu nasıl katlanır anlatmadılar. sonuç: ilk maaşımı alınca kendimi zengin sanıp üç ay içinde kredili yaşamaya başladım. bu sistemin bilerek mi böyle olduğunu bilmiyorum ama işine gelen bir tarafı olduğu kesin.

finansal okuryazarlık dersi seçmeli olsa girseydim, bugün belki portföyümde daha fazla param olurdu. yatırım tavsiyesi değil ders müfredatı meselesi: bileşik faizi, risk dağılımını, enflasyonun tasarrufa etkisini öğrenmek ileri matematikten kolay. keşke ailem de bilseymiş, onlar da bileşik faizin ne yaptığını 50 yaşında öğrendi.

bu başlığın altını çizmek gerek, çünkü faiz, enflasyon ve kart borcuyla tanışma sırası hep hayatın kendisi oluyor. ben de okulda öğrenmediğim için ilk kez borçlanınca öğrendim anaparanın faizle nasıl büyüdüğünü. teorik ders şart değil belki ama en azından asgari bir finans okuryazarlığı müfredatta olmalı, aksi halde herkesin hatası cebinden çıkıyor.

faiz bileşeni hesabını öğrenmeden ceplerinde 20 bin dolar taşıyan esnaf tanıyorum; okulda matematikte trigonometrik fonksiyon görüp de kredi kartı asgari ödemesinden sonra ne ödeyeceğini bilmeyen bir nesil yetişiyor. borsa temel analiz veya borsada kaldıraç nedir gibi bilgiler verilince öğrenciler hayat boyu tasarrufun karşılığını anlıyor; kıyas etmeden harcamak kötü alışkanlık haline geliyor.

lisede integral görüp bileşik faizin nasıl işlediğini öğrenmedim, üniversitede türev gören kuşak spotta zarar nasıl kesilir hâlâ bilmiyor. burada asıl sorun kimse 'anlatılmaması' değil de 'öğretilememesi' diyelim, çünkü müfredat varsa da mühendislik öğretmeni faiz formülünü geçiyor bu gerçeğiyle yatırımcı da hazır bulunuyor. şahsen okulda bana temel hesap yapılsaydı bugün kaybettiklerimin çoğuna uzaktan bakardım. sorunludur, forumda en sık küfredilen gerçeklerden biridir.

faiz, enflasyon ve bileşik getiri lisede öğretilseydi belki şu an daha az kişi maaşının tamamıyla tanımadığı bir coin'e giriyor olurdu, portföy yönetimi diye bir şey olduğunu geç öğrendim.

lisede integral türev gördük de bir kredi kartı ekstresini nasıl okurum onu öğrenmedik, komik.

faiz hesabı bile öğretilmiyor ama herkes mezun olur olmaz kredinin içine düşüyor, sonra da temmuzda zam gelince şaşırıyor.

finansal okuryazarlığın okulda öğretilmemesi, mezun olduktan sonra faiz, kredi, vergi gibi kavramlarla ilk kez yüz yüze kalan biri için ciddi bir eksiklik. bileşik faizin nasıl çalıştığını matematik dersinde görmedik ama üniversitede kredi kartı ekstresiyle öğrendik, o da pahalıya mal oldu. portföy çeşitlendirme, kaldıraç riski, temettü kavramları hâlâ çoğu kişi için yabancı. en azından bir dönemlik zorunlu ders olsa bence hayat boyu faydası olur.

okulda bize on yıl boyunca türev aldırdılar ama 18 yaşına gelene kadar bir kişisel bütçenin nasıl tutulduğunu öğretmediler. faiz nedir, enflasyon birikimi nasıl yer, kredi notu neden önemli; bunları çoğumuz ancak maaş denklemeye başlayınca ceviz kabuğu kırıp yaşayarak öğrendik. matematiği öğretmek güzel de insanın kendi cebini yönetmesi de bir matematik, bunu ıskalıyoruz.

faiz, bileşik getiri ve enflasyonun göreli etkisi gibi hayatının her alanında lazım olacak şeyleri okulda değil sosyal medyada öğrenmeye çalışıyoruz; sonuç o 'nakit kraldır'dan medet uman otuz yaş sendromu.