-
kripto borsaları aslında bir banka değil, bir takas platformu. parayı orada tutmak sana ait olmayan bir cüzdanda bekletmek gibi. "not your keys not your coins" lafı boşuna çıkmadı. ftx battığında millet ekranda gördüğü bakiyeyi çekemedi, sabaha kadar uykusuz kalan tanıdıklar var.
bir de şu var: borsa hacklenmese bile çekim durduğunda ya da iflas koruması istediğinde ekranındaki rakam sadece bir sayı oluyor. uzun vadeli tutacaksan donanım cüzdanına almıyorsan bir yerde patlama ihtimalini baştan kabul ediyorsun demektir. ben de kabul etmiştim, 3 ay çekim yasağı yedim, ders oldu.
-
kripto borsalarında para tutmanın en büyük riski, borsanın kendisinin batma ihtimali; coin'in düşmesi değil, platformun bir sabah kapıyı kilitlemesi.
not your keys not your coins lafı boşuna söylenmiyor, ftx sonrası bunu acı şekilde öğrenen çok oldu.
-
kripto borsasında para tutmak, teknik olarak borsaya emanet etmek demek. her ne kadar borsanın güvenilir olduğunu varsayarak işlem yapıyor olsak da, karşı taraf her zaman onların. bir iflas mı, bir hack mı, yoksa hesabın aniden askıya mı alındığı belirsiz. 'anahtarlar sende değilse para senin değildir' lafı bu yüzden boşuna değil.
aynı zamanda borsada duran parayı aceleyle işlem yapmak için sürekli el altında tutmak, insanı gereksiz kaldıraca ve kısa vadeli alım satıma da itiyor. kişisel tecrübe diyecek olursam, uzun vadeli tutmayı düşündüğüm parayı cüzdana taşıyıp borsadan uzak tutmak bende alım satım dürtüsündeki gereksiz canlılığı ciddi şekilde azalttı. borsada oturup bekleyen para insanı dürtüyor, paranın kendisi dürtmez de kafa dürtüyor.
-
geçen sene bir borsada tuttuğum ustdt'yi çekmeye kalkınca 'sistem bakımda' ekranıyla tanıştım, meğer not your keys not your coins lafı boşuna değilmiş. borsa batarsa paranla birlikte gidiyorsun, o yüzden cüzdana çekmeyi ihmal etmemek lazım.
-
not your keys, not your coins lafı boşuna söylenmemiş, gerçekten acı tecrübeyle öğreniyorsun. borsada duran kripto sadece bir borç kaydı, çekmediğin sürece zincirde senin adına duran bir şey yok. bir tanesi hacklendiğinde ya da likidite sorunu çıktığında müşteri sırasına girmek zorunda kalıyorsun. uzun vadeli düşünüyorsanız soğuk cüzdan şart, kısa vadeli işlem yapmıyorsanız da parçayı orada tutmayın.
-
kripto borsasında para tutmak, aslında paranı bir şirketin kasasına emanet etmek gibi. şirket batarsa, hacklenirse ya da hesabını dondurursa parayı geri almak yıllarca mahkeme koridorlarında dolaşabilir. ftx ve mt gox vakaları bunun en acı örnekleri, orada kaybettiğim kısmı hala telafi edemedim. soğuk cüzdan zahmetli ama borsada sadece işlem yaparken tutulacak kadar para olmalı, 'nasılsa bi şey olmaz' kafası en pahalı rahatlıktır.
-
aslında risk iki katmanlı düşünülmeli. ilk katman zincirin kendisi, ikinci katman paranı emanet ettiğin aracın olağanüstü sürprizlere açık olması ve bu farkı çok insan hafife alıyor. 24 saat kesintisiz bir piyasada kaldıraçlı türev işlemleri artı anahtarları sözde ellerinde bulundurma rahatlığı insanı tez kendisini kesintisiz açık pozisyona bağlınıyor çok kolay sürükleyebiliyor.
kişisel deneyime dayanarak şunu gözlemliyorum ki soğuk cüzdana geçmek ciddi bariyer de şart değil. üç kripto cüzdanında erişim dosyasını kaybıyla yaşadığım bir fincan sabah kahvesi düzeyinde uğraştım. borsaları ise genelde çöküş dönemlerinde yaşadıkları için korunmasız olduğu zihne kazıyor. yani karar neredeyse iradeyle, tamamen kurumsal güvence tercihiyle ilgili.
-
soğuk cüzdan yerine borsada bırakılan coinler, hack, içeriden müdahale, likidite çekilmesi ve iflas gibi bir sürü başlıkta riske maruz kalıyor. 'hesabım çalındı' gafları 911'e iki kova su gibi iç tam da şu cümleyle açıklanıyor: hesabını birilerine emanet etmek, coinin sahibi olmadığın ama sadece bir sayı olarak gördüğün anldıbına gelir. fonların dağıtılması gereken tezgahlarda olan haberlerin arka planındaki olay genelde şirket borcu cinsinden. tasarrufun bir kısmını değil, yatırım planının belki tüm mantığını etkileyen bir seçim; bu yüzden günlük işlem maiyetinden uzak durup sadece oynamak istediğin parayı emanet etmek en makulü.
-
cold wallet varken paranı borsada bırakmak, kapıyı açık bırakıp hırsıza 'buyur' demek gibi bir şey. mt. gox ve ftx örnekleri yetmediyse müşteri hizmetlerindeki 'bakım çalışması' maili geldiğinde uyanırsın (bu tarz haberleri gece okumayın).
-
anahtarın sende olmadığı bir borsada para tutmak, gerçekten beklemediğin anda kapının çalınmayacağı anldıbına gelmiyor. kendim de bir dönem her şeyi borsada tuttm, 'nasılsa çıkarmam gerek' diye düşündüm, ta ki platformun aniden çekimleri durdurduğu haberi gelene kadar. o gün anladım ki ekranda gördüğün bakiye, aslında senin anahtarın olmadığı sürece bir nevi iyi niyet göstergesi.
(bkz:
not your keys not your coins)
çok büyük meblağları tek bir platformda tutmak, dünyanın en büyük borsası bile olsa counter party riskini tamamen ortadan kaldırmıyor. soğuk cüzdan her zaman ekstra uğraş gerektiriyor ama gece rahat uyumak istiyorsan bir noktadan sonra ödemen gereken bedel bu.
