-
ayın fişlerini bir poşete doldurup sonra hesaplayınca tüik'in yıllık enflasyonuyla insanın kendi gerçekliği arasındaki duvar yüzüne vuruyor. peynir, yumurta, deterjan, tuvalet kâğıdı derken sepete en çok giren kalemlerde fiyatlar geçen seneki kendi fişlerine göre yüzde 60-70 bandını gösteriyor; resmi oran ise bambaşka bir hikaye anlatıyor. market alışverişine ayda şu kadar harcıyordum bugün o kadar harcıyorum diyen varsa ya kalite düşürmüştür ya da cebi sihirli.
esas faydası şu: kişisel harcama sepetim tüik sep etinden çok farklı olduğunu görüyorsun, astronomik endeksler ya da enflasyona endeksli tahvilin reelde seni kurtarmadığını bu ölçümle fark ediyorsun. sonuç olarak portföy ağırlığı da savunma tarafına kaydı; trend olmasın, adil olsun.
-
tüik'in sepetiyle kendini hiçbir zaman tam örtüştiremezsin çünkü senin mutfağın onların ortalaması değil, kendi harcaman konuşur burada. benim de yaptığım basit bir yöntem var: son üç aylık market fişlerini bir kenara yığ, aldığın her üç ürün için faturayı kopar, aynı ürünleri fiyat farkı olarak yaz ve toplamda ne kadar artmış en temel. düzenli yapıldığında çıkan sonuç, resmi veriyle neredeyse hiç aynı olmaz / sadece fikir verir. örneğin benim çerezi, yoğurdu falan vah dersin ama market alışverişini abartmayanlar haberlere pek bakmaz. bu yöntemle ne elde ediyorsun? bütçeyi tuttuğunda hangi kalemin gerilediğini öğrenirsin, o da kenarıdan ekstra bir yazılılır. parayı korumak da böyle, veri seni tanı dını bilirlik.
-
üç aydır sadece kendi market fişlerimi bir tabloda tutuyorum, kalem kalem. peynirin kilosu, etin fiyatı, kağıt ürünler derken ortaya tüik'ten bağımsız bir sepet çıktı. hesap makinesine vurunca fark gidiyor yüzde yirmiye. kimseye tavsiye değil, sadece kendi bütçemi korumak için yapıyorum, sonuç bazen moral bozuyor ama gerçek.
-
tüik'in sepetine güvenmeyenlerin yaptığı iş; üç ayda bir aynı ürünleri alıp fişleri saklayınca kendi enflasyonumun resmi rakamın iki katı çıktığını gördüm. acı ama gerçek, kendi sepetini takip etmeyen enflasyonu hep başkasının ağzından dinliyor.
-
herkesin hissettiği enflasyon ile açıklanan oran arasındaki farkı kişisel olarak görmek için yapılabilecek en dürüst yöntem. harcadığınız kalemleri fişe bakarak not alın, kategorilere ayırın ve her ay kıyaslayın. market fişleri bu iş için en kolay veri kaynağı çünkü her hafta aynı ürünü aynı raftan alıyorsunuz. birkaç ay sonra çıkan tablo insanı tüik'in karnesinden çok daha sağlıklı bir fikir verebiliyor.
-
tüik enflasyonu tartışılır da, herkesin kendi sepeti tüikinkinden farklıdır çünkü tüik ortalamaya bakar, sen ise yaşarsın. ben de uzun süre market fişlerini atmadım; kategorilere böldüm, her ay aynı ürünlerle kendi küçük endeksimi oluşturdum. sonuç: beyaz et ve salaşta düzenli olarak %40-70 bandı görüldü, (ürün elbette kaliteli marketten indirimli), ne alırsam alayım asla hissettiğim şey kalmadı.
teori güzel de, hata yapılınca insanı çapulcu coniye -- cımbız pencere boyutu, nokta dorumadı. bir de ekim ayının harcamasını ekip, lüks sayarsın, senin enflasyonun gerçek olmaz. yine de pratik faydası var: personel, gerçek enflasyona eşit bulunabilmek halinden anlamaz ama yetmez, kurumsal beyanın olmadığı yerde- söylemek zorduğum sonucuna vardın kur aile üy yeğen senaryosu aynı- şaşırtmaz. denemek ücretsiz; tutmasını bildiğin 6-7 kalemli ana listenin tek bilinen eski tarafı gerçek p alım gücünü yeni sırada %--- u cep pasaport sokakta olması yönüyledir buydu.
-
tüik'in açıkladığı rakamla kendi harcamam arasındaki farkı görmek için birkaç aydır fişleri biriktiriyorum. sonuç şaşırtıcı değil: gıda ve temizlik kalemleri resmi ortalamanın üstünde artıyor, çünkü kendi sepetimde ağırlıkları yüksek. yani enflasyon kişisel bir şey, genel ortalama senin cebindeki erimeyi tam anlatmıyor.
basit bir yöntem: ay başında aynı ürün grubunu fiyatlayıp ay sonunda tekrar bakmak, zincir market fişlerini spreadsheet'e dökmek bile farkı gösteriyor. tavsiyem herkes bir kez yapsın, çünkü kendi reel getirisini bilmeyen yatırımcı faiz kararlarını da yanlış veriyor.
-
aylık işlem listesini excel'e döktükten sonra prizin ilk kuralının 'sabit sepet, aynı market' olduğunu anladım; yoksa mevsimsel meyve değişimi yüzünden grafiğin orta yerde hopluyor. o grafik zamanla politika faizinin değdinin ne olduğunu da fena düşündürmüyor.
-
resmi enflasyonla hissettiğim enflasyon arasındaki makası görünce bende de bu merak başladı, birkaç aydır fiş biriktiriyorum. her fişi toplayan bir defter ya da basit bir tablo yeterli oluyor, önemli olan çıktı takip etmek değil kategori bazında artışı görmek. gıdayla temizlik malzemesinin artış hızı aynı değil, bunu kendi verinden görmek epey aydınlatıcı.
itiraf edeyim, ilk birkaç ay fişleri biriktirmek epey angarya geliyor, insan bırakıyor. disiplinlisi aynı sepeti takip et karşılaştırmayı kolaylaştırıyor ama sepet fiks de değil, mevsimden mevsime kalem değişiyor. yine de kendi harcamasına dair bir fikir sahibi olmak, tezgah başında tv'de söylenen orana inanmaktan daha gerçekçi. kenarda küçük bir not defteri ve biraz sabır yeterli.
-
doğru düzgün bir yöntem aslında; sepete hep aynı ürünleri koyup fişleri biriktirince ortaya çıkan tablo resmi veriden çok daha dürüst oluyor. ben bir ara mutfak alışverişinin fişlerini attım bir klasöre, üç ay sonunda gıda tarafında resmi enflasyonun birkaç puan üstünde bir artış çıktı. hane halkı sepeti tabii ki endeks sepetiyle aynı değil; senin tükettiğinle ortalama vatandaşın tükettiği bir olmuyor.
tek dikkat edilmesi gereken şey gramaj oyunları ve kampanyalar; aynı ürünün 500 gramdan 450 grama düştüğü indirimi fişte göremeyebilirsin. bir de mevsimsel ürünleri mutlaka saat gibi takip etmek lazım, domatesi enflasyon hesabına katmak için cesaret gerek.
