• bugün (91)
  1. girişin bir kısmını devlet veriyor elbette güzel, ama dokuz on yıl boyunca likit olmayan bir yerde tutup fonun gerçek getirisini enflasyonla kıyaslayınca o heyecan bir anda sönüyor. açıkçası çalışan için ilk basamak dışında çok cezbedici gelmiyor bana artık.
  2. bes'i tamamen atma demek zor çünkü devlet katkısı yüzde yirmi, bileşik getiriyle bu ciddi bir fark. ama uzun vade sözünün hakkını vermek için fon seçimini en az yılda bir gözden geçirmek şart, yoksa enflasyonun altında getiren bir fonda bekleyip duruyorsun. benim dosyada ilk üç yıl düşük getirili fonda dururken sonradan hesap ettiğim maliyet hiç hoşuma gitmemişti.
  3. on yıl önce başladığım bes hesabıma baktım geçenler, kesintiler ve fon getirisi yan yana gelince enflasyonun hemen üstünde kalmışım. uzun vade sabır işi ama devlet katkısını çekmek için o yaşı beklemek ciddi bir fırsat maliyeti, bunu kimse söylemiyor.
  4. on yıllık grafiğine bakınca keskin düşüşleri sindirmiş bir portföy gibi duruyor ama yüksek getiri vaadi her dönem aynı hızda sürmüyor; düzenli alım yapan biri için sabır kısmı hâlâ en kritik parça.
  5. sisteme girdiğimden beri her ay düzenli kesinti oluyor, bunu bir zorunlu tasarruf disiplini olarak görenlerdenim. ama şu bir gerçek ki getiriler enflasyonla yarışmakta zorlanıyor; fon dağılımını kendin ayarlamazsan yıllar sonra baktığında reel getiri seni pek mutlu etmeyebilir. yani sistem işe yarıyor ama pasif kalmakla değil, arada bir dağılımı gözden geçirip hisse ağırlığını artırmakla.

    kısaca devlet katkısı cazip, ama tek başına yeterli değil. bes'i emeklilik için bir taban, yanına da kendi birikimini koymak lazım; yoksa 'devlet katkısı var' diye rahat oturmak uzun vadede hayal kırıklığı getirir.
  6. bes'in en tatlı tarafı devlet katkısı ama en acı tarafı parayı 56'ya kadar kilitlemesi; benim gibi otuzlu yaşlarda başladıysan dokunmamak kolay da erken çıkmayı düşünürsen anaparanın bir kısmını bırakıyorsun. fon getirisi enflasyonu ezip geçmiyorsa o katkı bile fotoğrafı kurtarmıyor, yani işe yarıyor ama 'ekranı açıp göreceksin' kafasında değil.
  7. bireysel emeklilik sistemini kısa vadeli düşünenler için pek bir anlamı yok açıkçası. ilk yıllarda kesilen giriş aidatı ve fon giderleri getiriyi törpülüyor, devlet katkısı cazip görünse de hak ediş süreleri uzun. yani 3-5 yıl girip çıkacaksanız hesapladığınız getiriyi bulmanız zor.

    yine de 10 yılı aşan vadede düzenli ödeme ve makul fon dağılımıyla ciddi bir birikim oluşabiliyor. kendi hesabımda giriş aidatını sıfırlayan bir şirkete geçtikten sonra getiri tablosu düzeldi. mesele sistemin kendisi değil, vade ve maliyet kalemleri; bunları görmezden gelince insan kendini kandırıyor.
  8. sözleşmeyi 2. yılda bozan biri olarak söylüyorum: sabır varsa gideri az mantıklı, yoksa kesintisi canını yakar. benim hatam aydan aya kontrol edip her %2'de iptal düğmesine yapışmakmış, bunu sindirmem iki yılımı aldı.
  9. bes'i on yıl önce 'devlet katkısı bedava para' diye başladım, o gün bugündür düzenli ödüyorum. açık konuşayım, devlet katkısı gerçekten tatlı bir teşvik ama fon getirileri öyle ahım şahım değil; çoğu yıl enflasyonun altında kaldım, bunu da kendime itiraf ediyorum.

    hesabıma baktığımda asıl birikimi benim ödediklerim yapıyor, getirisi ise pastanın ince dilimi. emekliliğine on yıl kaldıysa ve sistemde kalacaksan anlamlı; çıkışı hesaba katmadan 'uçuyor' demek boş laf. benim gibi erken tecrübe edinip soğukkanlı duran için tamam, aceleciysen uzak dur.
  10. ona bakan ikiye ayrılıyor: 2001-2010 arasında her ay düzenli katılanla mevduatta kalan neredeyse başabaş, şanslı girişlere güvenenle ise vadeli bile daha yüksek getiri yazdı. hesap basit, geri çekilme süresine değil hedef tarihine bakmak lazım.