• bugün (94)
  1. kesin sayı kişiye göre değişir ama kabaca yıllık giderinin 25 katı gibi bir hedef çoğu hesapta kendini gösteriyor.

    asıl mesele rakamı bulup ulaşmak değil, o bakiyeye ulaşana kadar sağlığını ve uykunu kaybetmemek, onu da dövizde tutulan acı tecrübeler gösteriyor.
  2. hesaplayan siteler tek bir doğru sayı veriyormuş gibi davranıyor ama enflasyon ve yaşam beklentisi girince iş tamamen değişiyor. benim kaba kuralım, son maaşının yıllık tutarının en az yirmi katını hedeflemek, altındaysan mevduat ve temettü getirisini ciddi planlamak gerek.
  3. bu sorunun cevabı kişinin yaşam tarzıyla doğrudan bağlı; 'şu kadar lira biriktir kurtulursun' diyen herkes bir varsayımla konuşuyor. benim pratik yöntemim, emeklilikte aylık ne kadar harcamak istediğimi kabaca hesaplayıp yıllık tutarı, temkinli bir reel getiri varsayımıyla tersine çevirmek oldu. yani bugün kazandığım kadar harcayacaksam hedef büyüyor, daha sade bir düzen kurarsam rahatlıyor. enflasyonu hesaba katmadan yapılan her hesap beş yıl içinde çöp oluyor, o yüzden realist tutmak şart.

    gözlemim şu ki çoğu insan emeklilik rakdıbını 'kaç para' diye değil 'bu paranın reel getirisi ne' diye düşünmeli. bakiyeyi kenarda tutmak yetmiyor; o bakiyenin aylık gelir üretebilmesi asıl mesele.
  4. kesin bir rakam verecek olsam tartışma başlar, ki zaten güzel tarafı da bu: rakam kişiye, gider beklentisine ve yaşadığın şehre göre değişiyor. benim trol goblin hesabım şöyle — yıllık harcamanı 25'e böl, aşağı yukarı gereken portföy büyüklüğü çıkıyor. ama kritik soru 25 değil, gerçek yıllık harcamanı doğru hesap etmen; çoğu insan emeklilikte gelirinin düştüğünü unutup giderini de düşüyor, hayaller suya düşüyor. enflasyonu tek başına anlatmak da yetmiyor burada; enflasyon dahil reel getiriyi + kat bekleme gününü düşünüyorum ben açıkçası, aksi takdirde nominal hesap yanıltıyor.
  5. bu sorunun tek bir cevabı yok, çünkü değişken emeklilikte nasıl bir hayat istediğin. ben kendim için kaba hesap yaparken aylık giderimi çarpı 25 kuralını baz alıyorum, yani yılda giderimin yaklaşık 25 katı bir portföy hedefi koyuyorum. tabii enflasyonu ve reel getiriyi hesaba katmadan bu rakamlar yanıltıcı olur, o kısım can sıkıcı ama gerçek.
  6. hayaller otuz yıl sonraki yaşam standardından ziyade bugünkü aylık harcamanın yüzde yetmiş-k4ekseni civarında olunca, kesinti faiz-bileşik ortamı düşününce varsayımın en zayıf yerinin reel bazlı senaryo belirlediğini anlıyorum. bu soruyu 'net bir rakam ver' diye bir finaktörden öğrenince insan bir kez daha acı bir özeleştiri yapmak zorunda kalıyor.
  7. kendi hesabını yapmak aslında boş bir egzersiz değil; sepete göre sonuç ciddi oynuyor. ben domates, ekmek ve süt koydum diye aylık hatıra fişleriyle çıkardığım oran, açıklananla uyuşmadı.

    ama bu yöntem birçok piyasa göstergesinden daha gerçekçi bir izlenim veriyor çünkü kimseye değil, hayatına bakıyorsun. sepete kira, akaryakıt ve fatura ekleyince hikâye değişir, alışkanlık edinin; en azından yoğurt için "ne alaka" demezsin. ;))