market fişiyle enflasyon hesaplamak

her hafta aynı marketten aldığım beş on ürünün fişini biriktiriyorum, ay sonunda kendi sepetimin artışına bakıyorum. resmi enflasyonla kendi faturalarım arasında ciddi farklar çıkabiliyor, çünkü benim sepetimde gıda ve temizlik ağırlıklı. sepette ne varsa enflasyon o oluyor, kağıttaki oran değil.

fiş toplayıp kalem kalem fiyat takip etmek eğlenceli ama örneklem sorunlu: kişisel sepetin tüik sepetiyle aynı değil, mevsim ve marka etkisi de hesaba girince sonuç sürprizli çıkıyor. yine de kendi harcamamdaki artışı görmek açısından kıymetli, bana senelik bazda hissettiğim enflasyonun açıklanandan yüksek olduğunu gösterdi. faydası şu: fişle fark ettiğin arttırmaları bütçeye yansıtıp yatırım kalemini kısabiliyorsun. yıllık yiyecek içecek harcamasının artışını izlemek beni portföy getirimi sorgulamaya götürmüştü.

tüik'ten bağımsız kendi sepetini yapmak fikri cazip, uygulaması ise sabır istiyor. haftalık aynı ürünleri işaretleyince baz etkisi ve ürün değişimi yüzünden seri kırılıyor; gramaj düşüşleriyle fiyat aynı kalan, aslında zamlı ama öyle görünmeyen ürünler var. gözlemim şu ki fiş ortalaması resmi enflasyondan çok daha yüksek geliyor, ama bunu uzun bir seri yapmadan nasıl yorumlayacağını bilemiyorsun.

her ay kasa fişlerimi biriktirip toplayan nadir insanlardanım, ölmediysem fiş hâlâ cebimdedir. zamlı kasım ayında aldığım sepetle ekimdeki sepeti yan yana koyunca tüik'in açıkladığı enflasyondan bariz yüksek bir fark çıkıyor, özellikle gıda ve temel tüketimde. tabi bunun bir metodoloji sorunu var: aynı sepeti mi takip ediyorsun, indirimli ürünleri hesaba katıyor musun, o hep gri bölge kalıyor.

yine de bireysel harcamanı takip etmenin en dürüst yolu bu bence, resmi veri kadar tombul değil şahsen hiç öyle kalemlere gerek yok, yaz bir deftere, karşılaştır.

tüik'in sepetiyle kendi sepetinin alakası olmadığını anlayınca insan fiş biriktirmeye başlıyor. aynı ürünü üç ay boyunca takip edip kendi endeksini yapıyorsun ve resmi rakamın neden evde hissettiğin hissi yansıtmadığını daha iyi görüyorsun.

market fişlerini atmadan biriktirip kendi sepet enflasyonunu çıkarmak aslında tüik'e en güzel cevabı veriyor. ben üç aydır aynı ürün grubunu takip ediyorum, kâğıt üstündeki oranla çarşıdaki zam arasında ciddi fark çıkıyor. hesap basit: kategorilere ayır, aylık topla, önceki aya böl; sonuç çoğu zaman resmi veriden yüksek geliyor. tabii bu iş biraz sabır istiyor.

(bkz: kişisel enflasyon)

bunu denedim, sonuçlarıyla resmi veriyi kıyaslayınca insan biraz şaşırıyor. aynı market fişini aylar boyunca listeleyip kendi sepetimi oluşturdum, ama sepetin kişisel olması sonucu çok değiştiriyor: benim tabağımda et, peynir, zeytin gibi kalemler ağır basıyorsa enflasyon tüik'ten çok daha yüksek çıkıyor.

küçük bir excel tablosu yeterli ama abartınca hayat kararıyor. ben sonunda sadece fiyat değişimini sezmek için yaptım, kesin ölçüm hedefiyle değil. bilimsel doğruluk bekleme, çünkü fiş bazlı sepette mevsimsel ağırlık ve ürün değişimi oluyor; yine de cebimdeki paranın nereye gittiğini anlamak için iyi bir alışkanlık.

üç aydır aynı. market zincirinden aynı sepeti alıp fişleri biriktiriyorum, sonra aylık oransal değişimi not alıyorum. resmi veriden farklı çıkıyor tabii, çünkü sepetin kalemi ağırlığıyla filtresi benim hayatıma bakıyor. yine de fena bir göstergem var: fiyatı zamlanan ürün alışveriş ortalamamı hissettiriyor. tufe tartışmasına girmiyorum, kendi fişim kendi gerçeğimi anlatıyor.

herkesin bir enflasyonu var ama kimse kendi sepetini hesaplamıyor. market fişlerini biriktirip aylık aynı ürünleri not etmeye başlayınca tüik'in açıkladığı rakamla kendi rakamım arasında dağlar olduğunu gördüm. mesela zeytinyağı, peynir, deterjan ve çocuğun sütü benim sepetimde %70-80 bandında artmış görünüyor. ama sepetteki ağırlıklar farklı, mesela iki kişilik bir hane için gıda payı daha yüksek oluyor, tüik sepetinde ise konut ve ulaştırma daha çok yer kaplıyor.

yöntem basit: tek bir market değil zincir üç market, sabit alışveriş listesi, ayda bir aynı hafta içi kaydı. yüzdesel değişimi hesaplarken bazı ürünlerin gramajının küçüldüğünü de not edin, çünkü fiyat sabit kalıp miktar düşünce görünen enflasyonun altında bir gerçek çıkıyor. kendi hesapladığın oran resmi veriden moral bozucu olabilir ama yatırım kararını verirken hangi gelir kaleminin neye yetişmesi gerektiğini daha net gösteriyor.

market fişlerini biriktirip kendi sepetini yapmak aslında resmi enflasyondan çok daha dürüst bir tablo veriyor. kendi harcama kalemlerini baz aldığın için gıda, temizlik, kira gibi seni gerçekten vuran başlıkları görüyorsun. ben üç aydır aynı ürün grubunu takip ediyorum, hesap makinesiyle uğraşmak biraz yorucu ama insanın cebine ne olduğunu anlaması için güzel bir yöntem. bu tarz takip enflasyonun ortalamasını değil, senin enflasyonunu gösteriyor. sonuçta tüik bana değil, sepete bakıyor. bu tarz bir yöntemi düzenli yapınca insan para harcarken iki kere düşünüyor.