bu sorunun tek cevabı yok, ama 'yeterli' rakamı tek bir sayı sanmak en büyük yanılgı. ben hesaplarken aylık gider üzerinden gidiyorum: mevcut harcamanın enflasyonla kabaca korunduğunu varsayınca elde edilen aylık tutarın yaklaşık iki yüz katı civarı bir ana para sohbetlerde dolaşıyor. tabii ev kirası, sağlık gideri ve beklenmedik masraflar denklemi hemen değiştiriyor.
bir de portföyün ne kadarının temettü veren varlık ya da mevduat faizi gibi düzenli getiriden geldiği önemli. sadece anaparanın varlığı yetmiyor, onu harcamadan çekebilme disiplini de gerekiyor. şahsen şimdiden küçük denemelerle kendi emeklilik bütçemi simüle ediyorum, yoksa günü geldiğinde panik yapmak kaçınılmaz.
bu sorunun net cevabı yok çünkü değişken aylık giderin ve beklediğin yaşam standardı. ama kabaca bakınca aylık giderinin yirmi beş katı civarı bir birikim çoğu hesapta makul görülüyor; yani ayda 30 bin lira harcıyorsan 7-8 milyon lira bandı konuşuluyor. tabii enflasyonu hesaba katmazsan bu rakam üç senede buharlaşır, o yüzden reel getiri ve enflasyona endeksli gelir kaynakları kritik. sağlık giderleri ve beklenmedik masrafları da hesaba katınca insan 'keşke erken başlasaydım' demeden edemiyor.
