bu sorunun tek bir cevabı yok, çünkü değişken yaşam tarzı ve enflasyon. klasik yaklaşım aylık giderin 20-25 katı bir kenarda olsun der ama buradaki mesele nominal tutar değil, o tutarın satın alma gücü. türkiye'de yüksek enflasyon ortamında bugünün 5 birimi yarın işe yaramıyor, o yüzden reel getiri üzerinden düşünmek lazım.
kendimce yaptığım hesap şu: emeklilikte pat diye gelir sıfırlanmayacak ama faiz ve temettü gibi pasif akışı düşünmek şart. tek bir mucize rakam beklemek yerine, aylık giderin ne kadarı düzenli pasif getiriyle karşılanır sorusuna bakıyorum. yoksa sonsuza kadar para biriktirmek insanı hasta ediyor, deneyen biri olarak söylüyorum.
emeklilikte ne kadar paranın yeteceği sorusuna verilen cevap bir hane halkı bütçesidir aslında, bireysel sayı değil. herkesin 3 milyon mu, 5 milyon mu yoksa 10 milyon mu lafını farklı kurduğunu gördükçe ben yıllardır işin özünün 'ne kadar para' değil 'kaç yıllık gider' olduğuna inanıyorum. emeklilikte aylık sabit giderinin getirisiyle mahsuplaşacağın dönemi düşünürsen, üç haneden değil portföyün bu seviyeye ne kadar dayanığınından konuşman gerekir.
benim kendi kabulüm; konut dışı hedef bir gizede varılmak isteniyorsa ortalama gelirin on ila on beş katı varlıklar uygun bir başlangıç eşiği, eğer enflasyonda mayıs ayinda kaymadığı ortam olursa da her yıl parametrelerin güncellenmesi kaçınılmaz. ki çoğu kişi bu kıvama bile sahip değil; emeklilikte paran kadar ailan, karakterin kadarının yetim olduğunu geç fark ediyor.
