enflasyon muhasebesi nedir

ilk duyduğumda 'yahu zaten her şey pahalı, bir de muhasebesi mi kaldı' demiştim. sonra bilançoya bakınca anladım: nominal kâr şişiyor, reel kâr eriyor. şirketlerin açıkladığı rakamları olduğu gibi okumamak gerekiyormuş, bunu geç öğrendik.

şirketlerin bilançosunu enflasyonun tesirinden arındırma işlemi; nominal rakamlar anldıbını yitirince sonuçları daha gerçekçi görmek için yapılıyor. öyle medyada anlatıldığı gibi anlaşılması zor bir şey değil, sadece parasal kâr ile reel kâr arasındaki farkı ortaya koyuyor. bir şirket nominal olarak çok kâr açıklarken enflasyon muhasebesinden sonra zarara dönebiliyor.

tek taraflı düşünmemek lazım, yatırımcı olarak finansalları okurken bu düzeltme yokmuş gibi davranınca yanlış sonuç çıkıyor. endeks şirketlerinde kâr rakamlarına bakarken bunu da hesaba katmakta fayda var.

enflasyon muhasebesi denen olay aslında bilançoyu enflasyondan arındırma işi. yıllardır yüksek enflasyonla yaşayıp bunu şirket tablolarında görmeyince kar rakamlarına sevinip duruyorduk; gerçekte o karın bir kısmı sadece fiyat artışıydı. ertelenmiş vergi etkisini görünce benim gibi birçok kişi masaya oturup hesap kitap yapmaya başlamıştır. vallahi uzun vadeli göstergelere bakarken bunu unutup kendimizi kandırmışlığımız çoktur.

enflasyon muhasebesi, bilançodaki parasal olmayan kalemlerin enflasyonla düzeltilmesi demek; şirketin gerçek karı ile defterde görünen karı arasındaki makasın açıklaması bir bakıma. mesela stoklarını eski fiyattan taşıyan bir şirket, karı varmış gibi görünürken aslında vergiyi de bu şişkin kardan veriyor, bunu anlayınca temettü beklentisini bir daha hesaplıyorsun. bu tarz düzeltmeler bilançoyu okumayan yatırımcıyı en kolay yanıltan yerlerden biri.

mali tabloların enflasyonun etkisinden arındırılması olayı. para biriminin satın alma gücü düşünce bilançodaki kalemler olduğundan farklı görünüyor, stok ve duran varlık değerlemeleri tamamen değişiyor. şirket kârı nominal olarak iyi görünürken düzeltilmiş tabloda zarar çıkabiliyor, o yüzden f/k ve pd/dd hesaplarken hangi tabloya baktığına dikkat etmek lazım.

(bkz: mali tablo analizi)

şirketlerin gelir tablosunu enflasyondan arındırıp gerçek kârı göstermesidir, esasında. normal muhasebede 100 liraya alınan stok seneye 150 liraya satılınca 50 lira kâr görünüyor ama o 50 liranın alım gücü sıfıra yakın. tms 29 uygulanınca birçok şirketin 'kârı' birden eriyiverdi, bilanço okumayı öğrenmek şart oldu. (bkz: tms 29)

enflasyon muhasebesini anlamaya çalışırken fark ettim ki mesele sadece bilançoyu TL cinsinden düzeltmek değil, stok ve duran varlıkların gerçek değerini ortaya çıkarmak. enflasyonist ortamda nominal kâr bazen tamamen hayal oluyor.

bilançolarda nominal rakamların şişmesini engellemeye çalışan bir düzeltme yöntemi. şirketlerin stok, sabit kıymet ve özkaynak kalemleri enflasyona göre yeniden ifade edilince kâğıt üzerindeki kâr bir anda eriyip yerine gerçek durum çıkabiliyor; bu tarz düzeltmeler özellikle yüksek enflasyon dönemlerinde şart.

benim gibi borsa yatırımcısı için asıl faydası, temettü ve f/k hesaplarının bir anda anlam kazanması. eskiden nominal kâra bakıp sevinirken şimdi düzeltilmiş tabloya bakınca aynı şirketin aslında ne kadar kazandığı daha net görünüyor. ilk bakışta karmaşık gelsin de, bu tarz konuları sindire sindire öğrenmek uzun vadede portföye ciddi katkı sağlıyor. tabii okuyup anlayamamak da ayrı bir özeleştiri konusu, birkaç tabloyu çözmek saatlerimi aldı.

şirketlerin bilançosunu reel hale getiren bir düzeltme ama pratikte kafaları çok karıştırıyor. nominal kâr açıklayan şirketin aslında zararda olabileceğini görmek için tabloya enflasyon etkisini eklemek gerekiyor. ilk okuduğumda ben de anlamadım, bilanço dipnotlarını iki kere okuyunca oturdu.

enflasyon muhasebesi, yüksek enflasyon ortamında şirket tablolarını düzeltip paranın satın alma gücündeki değişimi yansıtan bir muhasebe yaklaşımı. kabaca formül aynı: parasal olmayan varlıklar ve borçlar enflasyon katsayısıyla güncellenir, parasal kalemler uzun dönemce enflasyon uzun kalemi gibi görünür ve bir de enflasyon kaybı kazan yorulur. bilanço da artık dev şirketlerin 'nominal' büyümesi değil, gerçek büyümesi ifşa olur; vergi hesaplarında altyapı gayreti e satılmış arsaya doğru kayar.

ekranı bizzat takip eden birisi olarak en net gördüğüm mesele şu: tablolar inflasyon düzeltilmese yükselen fiyatları çoğu kez kăran görəcəksən, düzeltilince fark yarı yarıya sönümleniyor. bilesigu bir bakışta detaylar yok, temettü alacak kişi şirketin gerçek kârına bakmadan aldanmamalı; o kalem yine şefkat ödediği stok gününden ortaya çıkan kaybı içine saldığı anlatılırsa beklenti gerçeğe daha uygun düzelir biliyorum, bedel de birkaç değer ent- karış mesajlaşma ile kolay ve öz yersiz; enflasyon muhasebesini takip eden bir yatırımcı üç ayda bir bilançoyu bağlayıp gap-kop sonucu vergi gelirine oturmalıdır batmanda not.