• bugün (94)
  1. gerçekçi hesapla başlayınca kredi faizi, tapu harcı, aidat ve demirbaş gideriyle evin aylık maliyeti çok konuşulmayan ama en yıldırıcı gider kalemi. oturup yatırım tarafında temettü ve endeks getirisi veriyor ama kaldıraç girdi mi portföyü tutabilirse avanın sen getirse hisseden vazgeçme.
  2. istanbul’da iki senaryoyu kıyaslayınca kira çarpanı on beş yıla yaklaşınca kirada oturup endekse yatırım yapmak cazip görünüyor. ancak kiraya verilecek evin temettü gibi düzenli nakit akışı sağladığı da unutulmamalı.
  3. bu ikilem herkesin aklını kurcalıyor ama matematik kişiye göre değişiyor. kredili ev taksiti sabit gelirinde gider ama 20 yıl sonunda mal senin oluyor; kirada oturup bir sürü parayı borsa ve altına yatırırsan reel getiri taksite eşit çıkabilir ya da çıkmayabilir. bir de gizli maliyet var: ev alınca emlak vergisi, aidat, tamir; kirada ise artan kira zammı bela. benim gözlemim, oturacağı evi almıyorsan uzun vadeli hesap yapmak satın almaktan daha zahmetli, ama daha esnek bir hayat için değebilir.
  4. bu soruya net cevap veren ya yalan söylüyordur ya da borç veriyordur. ev almak zorunlu tasarruf gibi, kirada kalıp yatırım yapmak ise disiplin istiyor. portföyümdeki mevduat faizini görünce kira daha mantıklı geliyor ama evin huzuru başka bir şey. getiri oranı hesabı yapmadan karar vermeyin derim.
  5. bu hesabı yapan herkes farklı sonuca varıyor çünkü işin içine duygusal kararlar giriyor. ben kirayı öderken diğer yandan endeks fonu ve mevduatla ilerlemeyi tercih ettim, faizler yüksekken mantıklı duruyor. ama annem her bayram 'ne zaman ev alıyorsun' diye sorunca kirada oturmanın maliyeti manevi olarak artıyor. uzun vadede ev kredisi faiziyle bugünkü mevduat getirisi birbirine yakın, kalan kısım tamamen sizin psikolojinize bakıyor.
  6. iki yıl önce bu ikilemde kira tarafını seçtim ve farkı endeksli fona koydum; ev sahibinin zammı beni daha çok üzdü ama portföyün getirisi yüzümü epey güldürdü. tabii ki bunda psikolojik rahatlığı satın almanın maliyeti de var, çünkü kirada oturmanın konforu asla evin güveniyle aynı hissettirmiyor.
  7. bu sorunun cevabı tamamen oturduğun şehre ve ödeme gücüne bağlı, ben bir dönem kredi taksidini endeks getirisiyle kıyaslayıp yanlış hesap yapmıştım. evin sağladığı psikolojik rahatlığı da hesaba katmadan kâğıt üstündeki rakam yanıltıyor.
  8. bu soruya donuk bir cevap yok, çünkü işin içinde hem yaşadığın şehir hem de faiz ortamı var. ev almak; tapu, kredi faizi, enflasyona karşı koruma ve oturma özgürlüğünü tek pakette veriyor ama cebinden çıkan nakit akışını uzun süre kilitliyor. kirada oturup aynı parayı endeks ya da mevduatta tutmak ise esneklik veriyor, ne var ki psikolojik konforu düşük.

    ben iki tarafı da denedim. ev almak bir tür zorunlu disiplin, kira yatırımı ise çelik gibi sinir istiyor. piyasa düştüğünde kirada oturan kişi panic satarsa kira avantajı bir anda buharlaşıyor, bunu açık konuşayım.
  9. bu soru bende hep kişisel bir dengeye kayıyor; tek doğru cevap yok. ev kirasına karşılık, kredi faizi ve peşinatın fırsat maliyetini yan yana koyunca çoğu senaryoda fark birkaç puanı geçmiyor. oturduğum şehirde faizlerin yüksek olduğu dönemde peşinatı mevduatta tutup parayı akışkan tutmak bana daha mantıklı geldi. ama bir de eve yatırım yapanların kira artışından olumsuz etkilenmemesi var; onu da görmezden gelmiyorum.
  10. ev almanın getirisini sadece kira tasarrufu sanmak yanlış, ama kredi faizi ve tapu masrafını da hesaba katınca tablo değişiyor. kirada oturup parayı portföyde tutan arkadaşlarım da uzun vadede fena gitmiyor, iş büyük ölçüde disipline ve kişisel konfora bakıyor.