• bugün (91)
  1. kırmızı ekranı görünce parmağım sat tuşuna kendi kendine gidiyor, iki gün sonra kağıt yüzde on yukarıda ben mal gibi izliyorum. o an anlıyorsun ki düşüş değil, elindeki ekran seni yönetiyor.
  2. bunu ilk defa yaşadığımda elimdeki hisse yüzde sekiz düşmüştü, sabah eksi açılışı görünce dayanamadım ve hepsini sattım. öğleden sonra hisse toparladı, ertesi hafta eski fiyatının da üstüne çıktı. o gün anladım ki ben hisseyi değil kendi korkumu satmışım.

    panik satışın en kötü tarafı sadece zararı realize etmen değil, sonrasında tekrar girmek için cesaret bulamaman. bir süre bekliyorsun, kaçırdığını düşünüyorsun, sonunda daha yüksekten alıyorsun ve döngü başa sarıyor. bu yüzden pozisyon büyüklüğünü ve stop seviyeni önceden belirlemek, o an gelen paniği bir ölçüde kontrol ediyor.
  3. bunu iki kere yaşadım ve ikisinde de ders bedava gelmedi. kırmızı ekranı görünce tuşa basmak ne kadar kolaysa, ertesi hafta yeşili görünce o pişmanlık o kadar ağır oluyor. artık kural koydum: panik anında satmadan önce bir gece uyuyorum, sonrası çok daha net.
  4. endeks yüzde beş düşünce elindeki her şeyi satıp iki hafta sonra yüzde on yukarıdan izlemek, borsanın en pahalı eğitimi. ben bunu iki kez yaşadım, ikisinde de sebep panik değil aslında ne aldığımı bilmemekti. zararı kesmek gerekir bazen ama sebebi teknik mi yoksa mide mi, onu ayırt etmek lazım. satış tuşuna basmadan önce portföyünü telefonda değil, kâğıtta bir gözden geçir.
  5. endeks bir günde yüzde beş düşünce dayanamayıp tüm portföyü boşalttım, iki hafta sonra aynı hisseler tavan tavan gitti. o gün öğrendim ki panik satışı stop-loss değil, sadece duygusal bir refleks. stop seviyesi önceden belirlenmiyorsa eldeki tek şey pişmanlık oluyor.
  6. borsanın en klasik duygusu: hızlı bir düşüş görünce el titriyor, tam zararı kesme anı diye düşünüp mala veda ediyorsun. sonra iki gün içinde fiyat toparlanıyor ve sen kenardan izliyorsun. ben bunu birkaç kez yaşadım, her seferinde
  7. bunu yaşamayan yatırımcı yoktur herhalde. endeks bir haftada %8 düşerken ekranı açıp kırmızıları görmek dayanılmaz oluyor, bir noktada 'daha fazla kaybetmeyeyim' diyip satıyorsun. sonra iki hafta sonra piyasa toparlanıyor ve sen o günkü kararı hatırladıkça sinirleniyorsun. ben bu döngüyü birkaç kez yaşadım ve her seferinde maliyeti al/sat komisyonundan çok daha ağır oldu.

    asıl sorun piyasanın düşmesi değil, senin pozisyonunun büyüklüğü ve senin ona ne kadar tahammülün olduğunu önceden hesaplamamış olman. kaldıraçla tek hissede nergis gibi durursan her rüzgarda sallanıyorsun doğal olarak. artık karar verirken 'yüzde kaç düşerse hangi varlığımı satarım' diye önceden yazıyorum, panik anı geldiğinde o plan bana yol gösteriyor. mükemmel değil ama o anlık parmak kaymasından daha iyi.
  8. endeks yüzde üç düşünce hemen kırmızıya bakıp satıyorsun, iki hafta sonra aynı hisse yüzde yirmi yukarıda oluyor ve sen o zaman 'neden sattım' diye duvara bakıyorsun. ben bunu üç kez yaşadım, artık satmadan önce on dakika telefonu bırakıyorum.
  9. kriz gününde hepsini satıp bir hafta sonra yükselişi izlemek klasik. ben de yaptım, bardağın dibini görmeden içmek gibi bir şey, acı çekiyorsun. ph şimdilerde panik manifestosu diyerek ekrandan uzaklaşıyorum, mobille takip etmek irade sınırını zorluyor. aslında satış değil, paniğin kendisi problemli; stop koymak sıkışınca satmaktan iyi.
  10. kendi adıma konuşayım, kırmızı ekranda kalp atışımın hızlanmadığını söyleyen yalanıyor, ama panik satışının faturasını bir gün sonra toparlanan tahtalarda görünce insan kendine kızıyor.

    ders olarak şunu çıkardım: alım kararını acele vermeden önce ortalama maliyet ne, hedefim ne diye tam yazmıyorsan düşüşte de satışta da kararsız kalman kaçınılmaz oluyor. telaşla tuşa basan cebi değil, önce psikolojisini düzeltmeli.