ev almak mı kirada oturup yatırım mı

iki yıldır kirada oturan biri olarakyım, ödediğim kira boşa giden para değil; evin bakımı, tapu, vergi ve peşinata bağlanan nakit bende kalsa en az o kira kadar getirebilir diyenlere de hak veriyorum.

emsal kira çarpanına baktığımda çoğu semtte ev almak yerine kirada kalıp birikimi değerlendirmek maddi olarak kaybediyor gibi görünmüyor, asıl fark insanın kendini ev sahibi hissetmek istemesi gibi geliyor.

iki tarafı da yaşamış biri olarak söyleyebilirim ki mesele tamamen faiz oranı ve kirada kaldığın süreyle ilgili. ilk yıllarda ödediğin taksit neredeyse komple faize gidiyorsa, kirada oturup o parayı endekse koymak çoğu senaryoda daha verimli oluyor.

ama oturduğun evin psikolojik rahatlığını da hesaplayamıyorum, o da bir getiri sayılır bana göre. duygusal kararı matematikle bastırmaya çalışmak da bir noktada insanı yoruyor.

yıllarca bu ikilemde kaldım. alım tarafında tapu, tapu harcı, emlak vergisi, demirbaş derdi; kirada ise her yıl artan kira endişesi bir yanda. matematik yapınca şu çıktı: oturduğun ev yatırım değildir, çünkü likit değildir ve kira getirisiyle karşılaştırınca çoğu zaman bekleneni vermiyor.

ama saf matematikle hayat aynı değil. faizler yüksekken krediyle ev alan tanıdıklarım sonradan refinansman yaptı, altınla giren yılda iki kat mutlu oldu diyemem. benim naçizane portföy kuralım: birikim + kirada esneklik + sonra koşullar uygun olunca ev, mantıklı olabilir. asıl sıkıntı, oturduğu evi yatırım sanıp tüm parayı oraya bağlamak.

ev almak mı yoksa kirada oturup yatırım mı sorusunun tek doğru cevabı olduğunu sanmıyorum, en büyük değişken kişinin oturma süresi. kredisiz ve altın gibi düşünerek ev almakla, faizin getirisiyle kirayı ödeyip parayı endekste tutmak çok farklı risk profilleri oluşturuyor. (bkz: konut yatirim getirisi) ilk evimdeki aidat ve bakım giderleri düşündüğümden daha fazlaydı, kirada bu tonla detay kafamı ağrıtmıyordu. uzun vadede tutmak niyetindeysen ev, sık taşınacaksan kirada kalıp yatırım daha esnek.

ev almak psikolojik olarak huzur verse de hesap makinesi bazen tersini söylüyor; kira artışı karşısında kirada kalmak cesaret isterken, kredi taksiti de yıllarca nakit akışını donduruyor. kendi tecrübem şu, önce ödeme planını rakamla yazıp geleni eurobond ya da temettü getirisiyle karşılaştırmadan duygusal karar vermemek lazım.