finansal okuryazarlığın okulda öğretilmemesi

okulda bize integral öğrettiler ama bir kredi sebebiyle yıktığı cebi hiç anlatmadılar, sonra tükettiğim acı tecrübe oldu. asgari ödeme, faiz mah vadesi, kaymaklı getiri hep televizyondan öğrenilmese gerek; bu bilgi derste verilse en azından hayat borçluları olmaktan birkaçımız korunur. üstelik bu eksiklik yaş ilerledikçe daha ağır bedel ödetiyor: bileşik faizi erken yaşta öğrenmek borçları da birikimi de o yaşta anlatıyor.

faiz denince akan suların durduğu bir ülkede nesilleri logaritmik getiri diye bir şeyden bihaber mezun etmek gerçekten tuhaf. bileşik faizi düşünsel bazda bilmeyen birinin fon seçmesi, emeklilik planı yapması, enflasyondan arınmış reel getiri hesabı yürütmesi neredeyse imkânsız. her şey piyangoya, kulaktan dolma taktiklere ve sosyal medyadaki harika fikirli yorumculara emanet ediliyor.

okullarda öğretilmemesi sadece 'bilgi eksikliği' meselesi değil, aynı zamanda yönetilebilir bir mağduriyet kaynağı. insanlar öğrenmeye kalksa ilk evrede yanlış yapıp agresif kaldıraçla para kaybediyor. bunları yaşadığım için biliyorum: küçük yaşta 'risk budur, matematiği budur' anlatılsa kimse 45 yaşında dayak yiyerek öğrenmek zorunda kalmazdı.

bileşik faizi fizik dersinde görmeyen bir nesil, maaşını hangi fona koyacağını da youtube izleyerek öğrenmek zorunda kalıyor; sonrasında iş internete düşüyor.

faiz, bileşik getiri ve enflasyonun göreli etkisi gibi hayatının her alanında lazım olacak şeyleri okulda değil sosyal medyada öğrenmeye çalışıyoruz; sonuç o 'nakit kraldır'dan medet uman otuz yaş sendromu.

okulda bize on yıl boyunca türev aldırdılar ama 18 yaşına gelene kadar bir kişisel bütçenin nasıl tutulduğunu öğretmediler. faiz nedir, enflasyon birikimi nasıl yer, kredi notu neden önemli; bunları çoğumuz ancak maaş denklemeye başlayınca ceviz kabuğu kırıp yaşayarak öğrendik. matematiği öğretmek güzel de insanın kendi cebini yönetmesi de bir matematik, bunu ıskalıyoruz.

finansal okuryazarlığın okulda öğretilmemesi, mezun olduktan sonra faiz, kredi, vergi gibi kavramlarla ilk kez yüz yüze kalan biri için ciddi bir eksiklik. bileşik faizin nasıl çalıştığını matematik dersinde görmedik ama üniversitede kredi kartı ekstresiyle öğrendik, o da pahalıya mal oldu. portföy çeşitlendirme, kaldıraç riski, temettü kavramları hâlâ çoğu kişi için yabancı. en azından bir dönemlik zorunlu ders olsa bence hayat boyu faydası olur.

lisede integral türev gördük de bir kredi kartı ekstresini nasıl okurum onu öğrenmedik, komik.

faiz hesabı bile öğretilmiyor ama herkes mezun olur olmaz kredinin içine düşüyor, sonra da temmuzda zam gelince şaşırıyor.

faiz, enflasyon ve bileşik getiri lisede öğretilseydi belki şu an daha az kişi maaşının tamamıyla tanımadığı bir coin'e giriyor olurdu, portföy yönetimi diye bir şey olduğunu geç öğrendim.

lisede integral görüp bileşik faizin nasıl işlediğini öğrenmedim, üniversitede türev gören kuşak spotta zarar nasıl kesilir hâlâ bilmiyor. burada asıl sorun kimse 'anlatılmaması' değil de 'öğretilememesi' diyelim, çünkü müfredat varsa da mühendislik öğretmeni faiz formülünü geçiyor bu gerçeğiyle yatırımcı da hazır bulunuyor. şahsen okulda bana temel hesap yapılsaydı bugün kaybettiklerimin çoğuna uzaktan bakardım. sorunludur, forumda en sık küfredilen gerçeklerden biridir.

faiz bileşeni hesabını öğrenmeden ceplerinde 20 bin dolar taşıyan esnaf tanıyorum; okulda matematikte trigonometrik fonksiyon görüp de kredi kartı asgari ödemesinden sonra ne ödeyeceğini bilmeyen bir nesil yetişiyor. borsa temel analiz veya borsada kaldıraç nedir gibi bilgiler verilince öğrenciler hayat boyu tasarrufun karşılığını anlıyor; kıyas etmeden harcamak kötü alışkanlık haline geliyor.