mevduat faizi enflasyon yarışı

bankadaki mevduat faizi enflasyonun altında kalınca paran aslında her ay biraz daha eriyor, o yüzden rakama bakıp maaş gibi sevinmemek lazım. benim gördüğüm bütün olay reel getiri: yüzde 50 faiz alıp yüzde 60 enflasyon yaşarsan matematiksel olarak cebinden kaybediyorsun
bu tarz durumlarda hesabı üzeri nemalanmadan net şekilde yapıp karar vermek daha mantıklı.

faiz kuşu misali
özetle mevduat güvenli bir liman ama tek liman değil

yüksek faiz dönemlerinde mevduata park eden para huzur veriyor ama enflasyon verisiyle karşılaştırınca ortada koşan iki at var, biri hep önde.

(bkz: negatif reel faiz)

benim stratejim şu oldu: acil durum fonunu mevduatta tutup kalanı uzun vadeli enstrümanlara kaydırmak; yoksa bu yarışta sürekli yenilen taraf oluyorsun.

son 1-2 yıldır bu yarışı milimetrekağıtla ölçmek gerekiyor. mevduat faizi açıklanan enflasyonun üstünde görünse de vergi ve enflasyondan ne kırdığını hesaplayınca ortaya çoğu zaman negatif bir reel getiri çıkıyor. yani para sayısal olarak artsa bile alım gücü düşüyor, kullanımı bilindik ama o acı gerçeği yumuşatmıyor.

o yüzden portföyü sadece mevduyatta bırakmak uzun vadede genellikle alım gücünü korumuyor. bir miktarı dolar, altın, gömü gibi enflasyona daha duyarlı enstrümanlara koymak mantıklı; ama bunu kesin bir kazanç diye değil, dengeli bir çeşitlendirme olarak düşünmek lazım. benim naçiz tecrübem: bütün günahsız parayı en yüksek faizli vadeliye sıkıştırmamak gerekiyor.

bankadaki faiz oranı ile açıklanan enflasyon arasındaki makas, yatırımcının ilk baktığı şeydir. yıllık mevduat %55 verse de enflasyon %60 üzerindeyse reel getiri hala eksi demektir. bu yüzden "alınan faiz" sevinç sebebi değil, evvela kaybın ne kadar azaldığının göstergesidir. mevduatın cazibesi ancak faiz enflasyonu geçtiğinde anlam kazanır, o gün de zaten pek kimse peşinde koşmaz.

banka mevduat faizi açıklanan enflasyonun kağıt üzerinde altında görünüyor, üstünde olan da tamamakla yetinmiyor. ben yerli ve yabancı enflasyon beklentileriyle karşılaştırınca şu tabloyu görüyorum: enflasyon şu an 'resmi' olarak X ise reel faiz epey bir zamandır negatif civarında durmaya çalışıyor, gir bütün kısayla birlikte bakınca bakınız tl mevduatin reel getirisi yazayım, reel net anlamlı biçimde korunmuyor. 32 günlük baglı mevduat adamın gözünde güvenli liman ama bir kışlık erzak alınamıyor, yılbaşı hediyeliyaka iki şuursuz zam geliyor, geçen yılın aynı faizi bugüne eritiyor.

reel getiriyi korumak isteyenler döviz, altın, kısa vadeli eurobond, hatta bazı serbet fonlara başvuruyor. bir taraftan da mevduat faizi enflasyon önündeki yarışta yerli ve paralel aynı ama çoğu zaman hem katılımcı hem hakem aynı banka, yani ekran bakınca güzel ama aslında faiz ancak paranı 'durduğu yerde biraz az kaybetmesin' diye tutuyor. 100 liran 1 sene sonra 100 lira kalmasın diye vermen gereken mücadele işte bu.

mevduat faizi ile enflasyon yarışı, son birkaç yıldır kimin kazandığı belli olan ama herkesin yine de hesap yaptığı bir mesele. bankanın verdiği oran idare eder gibi duruyor ama tüik'in açıkladığıyla markette gördüğün rakam arasındaki makas açık ara enflasyonun lehine. reel getiri hesabı yapınca çoğu zaman elde kalan sadece anaparanın erimediği yanılgısı oluyor. yine de risksiz liman arayan için mevduat bir seçenek, sadece kazandığını sanmayın.

bankada mevduat faizi %45 diyor, sonra tüik'in aylık enflasyonuna bakıyorsun, bir de market fişine bakıyorsun, üçü arasında uçurum var. kağıt üstünde reel getiri pozitif görünüyor ama kasaya giren para ile kasapta ödediğim para birbirine küfrediyor. yani nominal faiz cebini şişiriyor, enflasyon da o şişkinliği patır patır yiyor.

deneyimim şu: mevduat aslında bir 'orada dursun, batsın' park yeri. ana parayı korumak için fena değil, ama oyunu kazanmak için değil. faizi her ay çekip harcarsan zaten enflasyona yeniliyorsun; üstüne ekleyip bileşik gidersen belki üç-beş adım öne geçiyorsun. hesaplarımda çıkardığım sonuç, mevduatın durduğu yeri bilen bir hızlı tren istasyonu olduğu: bir yere götürmüyor ama sırtın yere gelmiyor da. faiz-tl raporlarını okurken hep 'gerçek enflasyon hangisi' sorusunu sormak lazım yoksa kendini zengin sanan bir fakir olarak kalıyorsun.

bankada paranı tutarsın, bir bakmışsın yıl sonunda reel getiri yine ekside. faiz yüzde kırk, enflasyon yüzde elli küsür; matematik affetmiyor, alım gücün eriyor. mevduat güvenli liman ama bu yarışta sadece yara bandı.

tüik'in açıkladığı enflasyonla markette gördüğümüz enflasyon bambaşka, o yüzden faiz yarışı kâğıt üstünde kalıyor. net mevduat getirisi bazen resmi enflasyonun bile altında kalıyor, o zaman parayı tutmak gerçekte eritmek demek. yine de bir kısmı mevduatta duruyor, çünkü her şeyi hissede tutup yüzde yirmi düşüş yemek daha kötü.

(bkz: reel getiri)

yılın başında %50 alanla enflasyonun %65 geldiği ülkede bu yarışın kaybedeni baştan belli oluyor. matematiksel olarak birkaç yüzde puan geride kalırken moral olarak yine mevduat tercih ediliyor, garanticilik herkesi kendi tablosunda yalnız bırakıyor maalesef. yastık altı külçe gram altınla portföyünün %10'unu tutan benim gibiler için ise gerçekten bir fark yaratmadı bu sene diyemem.