• bugün (94)
  1. otuzunda başlamak geç değil ama erken başlayanların bileşik getiri avantajını kıskanmamak elde değil. ben de 30'da sıfırdan başladım, ilk yıl sadece para piyasası fonunda tutup acil durum tamponu oluşturmaya çalıştım, sonra temettü hisselerine geçtim. kimi zaman otuz yaş psikolojik bir eşik gibi geliyor ama matematiksel olarak 20 yıllık bir ufkun var, bu da az değil. sabırlı olup düzenli alım yapınca 5 yıl sonunda ciddi bir fark oluşuyor.
  2. bir dönem 'bu saatten sonra ne birikir' diye düşünüyordum, sonra hesapladım: erken başlayanla aramdaki fark aslında vadede kapanıyor. önemli olan ilk on bini yapmak, gerisi alışkanlık. pişman olduğum tek şey üç yıl önce başlamamak.
  3. yirmili yaşlarda kazandığım her kuruşu harcamış biri olarak otuzda fark ettim ki yaş değil, düzen önemli. şimdi aylık otomatik talimatla üç kalem alıp gerisini karışmıyorum, iki senedir sapasağlam duruyor.
  4. çevremde 'kırklı yaşlarda başladım, geç kaldım' diye korkan çok kişi var ama önemli olan tutar değil sürekli alışkanlık. 35 yaşında portföy yapmaya başlayıp 5 yılda bileşik getirinin gücünü gören arkadaşım var, uzun vadeli düşününce 30 hiç geç değil.

    hatta bence avantaj: bu yaşta para yönetimi hatalarını daha bilinçli düzeltiyorsun.
  5. otuz geç değil, geç diyenler genelde hiç başlamayanlar. ayda kenara attığın üç beş bin lira, düzenli birikince yirmi yılda ciddi bir portföy oluyor; mesele tutar değil, süreklilik.
  6. etrafta "yirmili yaşlar önemli" naraları atılırken otuzuna gelmiş ve elinde üç kuruşu kalmamış insan modeli için aslında fena bir yaş değil. otuz yaşında sıfırdan birikime başlamak demek, dünyanın en geç kalmış insanı olduğunu düşünmek zorunda değilsin demek; ilk yirmili yaşlarda içtiğin kahvelerin hesabını tutmadın, olsun, artık tutuyorsun.

    ben olsam düzenli ve otomatik talimatla başlardım. mevduat, döviz, bes ya da doğrudan endeks fonu; hangisi olursa olsun tutarın küçük olması değil, sürekliliği kırıyor çoğu zaman. otuzundan sonra en büyük avantaj bileşik getirinin hâlâ yanında olması, dezavantajı ise kaybedecek yirmili yıl gibi saçma günahı olmaması. boşuna demiyorlar, en iyi zaman ekmeği dikmek için on yıl önce ikinci en iyi zaman ise bugün.
  7. otuz yaş birikim için ne çok geç ne de erken; asıl mesele geç ya da erken değil, hiç başlamamak. bu yaşta sıfırdan başlayan çoğu kişinin sorunu düşük gelir değil, harcama alışkanlığının oturmuş olması. ilk yapılacak şey kendini kandırmadan net bir nakit akışı çıkarmak.

    (bkz: acil fon)

    benim gözlemim şu: bu yaşta başlayan biri, düzenli aylık bir transferi otomatikleştirdiği anda işin yarısını çözmüş oluyor. geri kalanı sabır ve enflasyona karşı getiri meselesi. otuz yaşında başlamanın en güzel yanı, kırk yaşında pişman olacak vaktin hâlâ olması.
  8. otuz yaş bir dönüm noktası bence. bir yandan ilk çocuk düşünülmeye başlanan dönem, bir yandan maaşın belirli bir seviyeye geldiği yıllar; tam bu noktada ortada hiçbir birikim olmaması biraz ürkütücü gelebiliyor. insan "kaç yıl kalp kırdım da bu hale düştüm" diye düşünmeden edemiyor.

    şu bir gerçek ki 25 yaşında değil 30 yaşında başlamış olmak başlamamakla kıyaslandığında hala büyük bir merdiven. ilk şart acil durum fonu, sonrası disiplinle her ayı kendini tekrar eden birikim. planlama ve sabır, ortaya çıkan sonucu çoğu zaman yaş faktöründen daha belirgin şekilde etkiliyor.
  9. otuz yaşında başlamak geç değil ama artık on sekiz yaşındaki rahatlığın olmadığı da bir gerçek; önce acil durum fonunu kurup sonra her ay sabit bir tutarı otomatik olarak kenara atınca ilerleme gerçekten hissediliyor.

    ilk yıl "bunu neden şimdiye kadar yapmadım" pişmanlığı, ikinci yıl ise bileşik getirinin sessiz etkisi geliyor.
  10. okuldur, askerliktir derken ilk maaş ancak otuzda düzene girdi diyelim; geç kalmış değilsin, sadece her ay düzenli ayırdığın küçük bir tutar bile bileşik getiriyle zamanla fark yaratıyor.